Uitgebreid interview met Jan Herweijer

23 juni 2020 09:05

Volledig interview met directeur Jeugdgezondheidszorg Jan Herweijer

Door Marcel Beijer

Hoe staat het ervoor met de jeugdzorg in Almere?

"Allereerst : het is duur voor de prijs die we ervoor willen betalen. Als je onderzoek doet naar hoe gelukkig kinderen zijn, dan scoort Nederland torenhoog. Maar als je vervolgens kijkt hoeveel kinderen jeugdzorg aangeboden krijgen dan is er iets geks aan de hand."

Wat dan?

"Wij hebben in Nederland het geloof dat situaties altijd verbeterbaar zijn. Dus als een kind afwijkt van de norm, bijvoorbeeld omdat het druk is, dan wordt al snel naar therapie gegrepen en dan zit je dus al in de jeugdhulp. Je zou je ook kunnen afvragen of hier wel sprake is van afwijkend gedrag en of we daar niet op een andere manier mee om kunnen gaan."

Een kind wordt dan in een hokje gestopt?

"Er worden té vaak, té graag en té snel diagnoses gesteld bij kinderen. Dat heeft een aantal oorzaken. Zo willen ouders graag dat hun kind goed presteert op school en goed scoort met de Cito-toets. Scholen willen op hun beurt dat klassen goed presteren. Dan is het lastig als er een kind is dat meer aandacht nodig heeft, want dat gaat het ten koste van de aandacht van anderen. Dat is geen kritiek, maar een constatering. Er is een tekort aan leerkrachten. Een andere oorzaak kan zijn dat het gedrag van het kind de bliksemafleider is omdat er thuis iets aan de hand is: financieel, scheiding, verhuizing. Als ouders stress hebben, hebben hun kinderen dat ook. En dat verandert het gedrag. Dat wordt dan opgepakt, terwijl die onderliggende oorzaak onderbelicht blijft. Dat is overigens niet iets Almeers, maar iets Nederlands."

Maar Almere merkt het misschien heviger.

"Elk live-event heeft stressinvloed op ouders en dus ook op kinderen: echtscheiding, financiële zorgen, kindermishandeling, verhuizing. Dat zijn zaken die in Almere helaas vaker voor komen dan elders."

U doelt op steden van vergelijkbare grootte?

"Nee, het is vergelijkbaar met de cijfers van de grote steden: Amsterdam, Rotterdam. Er is bij mijn weten geen stad in Nederland waar zoveel verhuisd wordt. Dat heeft voor een kind enorme impact: de vertrouwde omgeving is weg, de vriendjes zijn weg, er komt een andere school. Dat is heftig."

Heeft Almere dan ook dezelfde budgetten als die grote steden?

"Nee, die lijken wel over meer budget te beschikken. Waarom dat is, durf ik niet te zeggen. Ik weet alleen dat er in Almere altijd druk op het budget is. "

Is dat niet wettelijk vastgesteld?

"Voor de jeugdgezondheidszorg zijn afspraken gemaakt in de Wet Publieke Gezondheid. Dat gebeurt op basis van het áántal kinderen. De laatste peildatum was in 2018 en Almere heeft sindsdien alweer 2500 kinderen méér. Bij de jeugdhulp hadden we te maken met de transitie van het Rijk naar gemeenten. Dat is een goede stap geweest. Er zijn nu korte lijnen waardoor er gericht kan worden gewerkt. Maar tegelijk met die transitie werden alle gemeenten met 15 procent gekort. Dat is een weeffout van de overheid en die wordt in Almere sterker gevoeld dan in oudere steden, waar het sociale vangnet vaak groter is. Dan ben je minder afhankelijk van hulpverlening. De sociale binding in wijken is in Almere niet erg groot."

U steekt een zorgelijk verhaal af.

"We steken dit gesprek in op de problemen. Maar laat duidelijk zijn dat we het in Almere juist heel goed doen, ondanks dat beperkte budget. 80 procent van de jongeren groeit op zonder problemen en voelt zich gelukkig. Almere is ook een fantastische stad om op te groeien. Je kan buitenspelen, er is ruimte. Maar door de bevolkingsopbouw, 25 procent is jonger dan 18 jaar, zijn er relatief meer problemen met gezinnen die stressvolle live-events ervaren. Om die het hoofd te bieden wordt er heel goed samengewerkt tussen onderwijs, politie, jeugdgezondheidszorg en welzijn. Want de politie kan het niet alleen doen, het onderwijs niet en de jeugdhulp ook niet. Het vraagt om een integrale benadering en dat gebeurt ook. Daar ben ik best trots op. Ik ben ook niet negatief. Ik constateer wel dat er veel overlast ervaren wordt."

De politiechef zei onlangs dat ze jeugdbendes kunnen opsporen, maar dat er aan de voorkant geïnvesteerd moet worden.

"Daar heeft ze ook gelijk in. Er zijn in Almere relatief veel jongeren die zonder goede startkwalificatie van school komen. Het aantal vroegtijdige schoolverlaters is hoog. Ruim 18 procent van de jongeren in Almere is op hun 23e niet taalvaardig. Dat is één op de zes. Dat is véél. Dat zijn jongeren die kansarm op de arbeidsmarkt zijn. Deze jongeren hebben minder sociale vaardigheden aangeleerd en kunnen zich vaak niet goed hechten aan volwassenen. Laten we er geen doekjes om winden: die jongeren zijn ze niet weerbaar genoeg om in de maatschappij een positie in te nemen."

Dus Almere vraagt door de specifieke opbouw van de bevolking ook om een specifieke aanpak?

"Absoluut. Percentueel hebben we niet alleen de meeste jongeren, maar ook de meeste echtscheidingen, de meeste verhuizingen en relatief veel gezinnen met een lage sociale klasse. Dat zijn dus stressgevoelige factoren. Als je twee werkende ouders hebt, of maar één ouder dan bestaat het risico dat er onvoldoende tijd en aandacht voor het kind is. En zo zijn er nog meer factoren. Een juf of meester kan ook een enorm verschil maken als kinderen die durven vertrouwen. Maar zo'n kind vraagt vaak negatieve aandacht en wordt dan bevestigd in het negatieve zelfbeeld. En dan heb je nog het toenemende individualisme en het effect van sociale media."

Hoe kunnen we dat omkeren?

"Zoals die politiechef onlangs in uw krant zei: door aan de voorkant maatregelen te nemen. Er moeten voorwaarden gecreëerd worden. Kijk, als jongeren een zinvolle vrijetijdsbesteding hebben zullen ze minder snel afwijkend gedrag vertonen. Om te beginnen slenteren ze niet op straat, maar helpt ook om een positief zelfbeeld te ontwikkelen, om in een groep te functioneren. De gemeente doet al het een ander, zoals met het Sport- of Cultuurfonds. Maar in gezinnen met armoede is de drempel vaak hoog om daar aan te kloppen. Dan kom je op een politieke discussie: wat willen we er aan doen? De drempel om lid te worden van een vereniging zou je kunnen verlagen. Wil je jongeren een goede start geven, dan is bestrijding van armoede essentieel."

En de gezinsaanpak.

"Daar zijn we in onze organisatie nu precies mee bezig: wat zouden we kunnen doen om die kansen voor kinderen te vergroten? We willen die focus van het kind af halen, want het is dus eigenlijk een gezinsprobleem. We zeggen nu: op welke manier gaan we ook de ouders begeleiden?"

Een ouderwetse opvoedcursus?

"Wie een puppy neemt gaat naar puppycursus om de hond te leren socialiseren. Maar we doen er heel laconiek over als het om kinderen gaat. Dat lijkt vreemd, maar het is ook verklaarbaar wanneer je weet dat ouders er vaak alles aan moeten doen om te overleven en zich staande te houden. En ik heb de indruk dat die groep in Almere aan de grote kant is. Gezinnen met baanonzekerheid, woononzekerheid, financiële onzekerheid, noem maar op. Als je ouders de ruimte geeft om aan opvoeding toe te komen dan zullen jongeren minder snel in problemen komen. Ieder kind wil duidelijke grenzen hebben en moet normen en waarden meekrijgen."

Komen er speciale programma's voor gezinnen?

"In het najaar starten we in Haven en Poort met een pilot Team Gezinsbegeleiding. We kijken dan welke ondersteuning het gezin nodig heeft, in plaats van het kind met een gedragsprobleem. Daar heb ik veel vertrouwen in. Zo is in de eerste levensjaren een goede hechting met ouders essentieel voor het basisvertrouwen, ook in de medemens. Met Onderwijs en Jeugdzorg bekijken we hoe we hier samen in kunnen optrekken. Bij Accare bijvoorbeeld wordt geen kind in behandeling genomen als niet ook de ouders erbij worden betrokken. Het is een gezinsprobleem. Daar wil ik ook naar toe. Maar ouders vallen niet onder de jeugdwet, dus loop je tegen financieringsproblemen aan."

Waarom kan Accare dat dan wel?

"Dat zou je aan hen moeten vragen. Maar het klinkt als het Ei van Columbus. Het is zo simpel dat het eigenlijk gek is dat we dat hier nog niet hebben. Bij hen komt ook het besef vandaan dat we veel minder kinderen uit huis moeten plaatsen. Dat is niet goed voor het kind en ook nog eens waanzinnig duur."

Zou u in deze tijd uw kind in Almere opvoeden?

"Jazeker. Want het gaat gewoon goed. We hebben zo'n beetje alle 40.000 kinderen in Almere in het vizier. Van al die kinderen heeft 20 procent extra aandacht nodig en daar weer 20 procent van is een risicogeval. Dat is dus 4 procent. De drie grootste hoofdthema's zijn schoolverzuim, armoede en kindermishandeling in allerlei vormen. Als iets schadelijk is voor de ontwikkeling van een kind is het wel kindermishandeling. Het schaadt het vertrouwen en hechting."

Jan Herweijer: "Percentueel heeft Almere niet alleen de meeste jongeren, maar ook de meeste echtscheidingen, de meeste verhuizingen en relatief veel gezinnen met een lage sociale klasse. (Foto: Almere DEZE WEEK)

X