Internationale aandacht voor berging 'almeerse' short stirling BK 716

27 februari 2020 11:00

Door Marcel Beijer

ALMERE – Eind maart wordt in het Markermeer gestart met de berging van de Short Stirling BK716, die in de Tweede Wereldoorlog neerstortte. In het toestel zitten nog de zeven bemanningsleden, zegt Johan Graas met 100% zekerheid. Zijn Aircraft Recovery Group (ARG) ontdekte de kist op de bodem van het Markermeer. "Een hoogtepunt in onze historie en ook een unicum voor Nederland. Nooit eerder werd uit het water een vliegtuig met inzittenden geborgen."

 

De bergingsoperatie wordt een waar mediaspektakel, voorziet Graas. "Ik ben gebeld door journalisten uit Engeland, Amerika en Canada: De BBC, Fox, CNN – noem maar op. Ze zullen er allemaal verslag van doen."
Graas runt met zijn ARG het luchtoorlogmuseum Fort Veldhuis in Heemskerk, waar al een hele kamer is ingericht met onderdelen van de Almeerse BK716. "Ja, de operatie moet nog beginnen maar we weten al tien jaar dat het toestel er ligt. In die tijd hebben onze duikers al van alles boven water gehaald."
Het is enigszins bizar om de overblijfselen van de neergestortte kist nu in vitrines te zien liggen: een mitrailleur, staartstuk, het stuur, een rugleuning van de pilotenstoel: het zijn stille getuigen van het drama dat zich heeft afgespeeld in die oorlogsnacht toen de Short Stirling terugkeerde van Duitsland naar Engeland.
"Boven het Markermeer moet de bemanning verrast zijn door een aanval van een Duitse nachtjager", zegt Graas. "Alles wijst daarop. Zo hebben we het aansturingsmechanisme van de motoren boven water gehaald. Dat stond nog op de automatische piloot. En ook vonden we de nog gesloten gespen van de parachutes. Die zijn dus niet gebruikt. Ze zijn duidelijk verrast door de aanval. Het kan dus niet anders dan dat de mannen nog in het toestel zitten."


Vermiste toestellen

Johan Graas zoekt met zijn ARG al 45 jaar naar vermiste toestellen om zo ook de nabestaanden rust te geven. In 2008 stuitte hij op de Almeerse Short Stirling. "Er lag op drie kilometer van het gemaal Blocq van Kuffeler een boot met motorpech. Toen die geholpen was werd het anker gelicht en kwam er een aluminium plaat mee naar boven "Het bleek een aandrijfmotor van het landingsgestel waarop heel vaag een serienummer te zien was. Al snel wisten we dat het om een Short Strirling ging en zijn we verder gaan vissen naar spullen. Zo kwam ook een staartstuk naar boven met een typenummer: we waren ervan overtuigd dat het de BK710 was: een neergehaalde kist waarvan slechts één inzittende is teruggevonden. Zijn lichaam spoelde aan, ergens in Duitsland. We hadden ook de gesloten parachutegespen gevonden. Er móesten zich nog menselijke resten in het toestel bevinden."
Omdat het oorlogsslachtoffers betrof werd direct Defensie ingelicht en moest ARG de operatie uit handen geven. "Wel hebben we de nabestaanden ingelicht dat hun dierbaren gevonden waren. Dat is altijd een emotioneel moment."


Niet geslapen

Vorig jaar gaf de regering toestemming het wrak bij Almere te bergen, mits Almere de kosten wilde voorschieten. De gemeente ging daarmee akkoord. Ondertussen deed Graas een ontdekking waarbij de schrik hem om het hart sloeg. Uit het water werd een sigarettenkoker gevist met de initialen J.M.C. "Bij de bemanning van de BK710 was er niemand met dergelijke initialen", zegt Graas. "We hebben toen het staartstuk forensisch laten onderzoeken. Toen bleek dat de 0 een 6 was: de BK716 dus. In dat toestel bevond zich John Michael Campbell. Toen wist ik dat we al die tijd het verkeerde toestel voor ogen hadden gehad. Ik heb er echt nachten wakker van gelegen, want ik moest de nabestaanden vertellen dat niet hun dierbaren waren gevonden, maar dat het anderen waren. Ik kon het niet maken om dat telefonisch mee te delen. Ik ben ze met mijn vrouw persoonlijk gaan opzoeken en heb excuses aangeboden. Ze reageerden allemaal verschillend, maar gelukkig werd niemand boos. Ze vatten ze het goed op. Ze vonden het fijn dat wij dit werk deden."


Succes

En Graas kon opnieuw aan de slag om de nabestaanden op te sporen. Dit keer van de BK716. "Het zijn vijf Engelsen en twee Canadezen. Twee families in het noordoosten waren verdomd moeilijk te vinden", zegt Graas. "Uiteindelijk heeft een Engelse stamboomdeskundige ons geholpen met een oproep op Facebook. Dat had enorm veel succes. Niet alleen werden de nabestaanden gevonden, ook de pers kreeg er lucht van. We zijn platgebeld met mediaverzoeken: Amerika, Canada, Engeland: iedereen beseft hoe bijzonder dit verhaal is. Veel pers zal ook aanwezig zijn als de berging begint."
Ook de nabestaanden zullen eind maart naar Almere komen. "Die mensen waren zo enthousiast toen ik ze belde. Geschokt, maar blij. Het is opvallend dat vier slachtoffers al getrouwd waren. Eén van hun zoons komt ook. Die heeft zijn vader nooit gezien, straks heeft hij een plek om hem te herdenken, hoe mooi is dat? Dáár doe ik het voor."


Resten

Graas weet niet in welke conditie het wrak uit de zeebodemklei wordt getrokken. "Op de sonar kunnen we zien dat er nog grote delen in tact zijn. Maar welke menselijke resten er aangetroffen worden, blijft gissen. Het zullen waarschijnlijk beenderen zijn die door elkaar heen liggen. Gebruikelijk is dat die beenderen worden verzameld en in één kist worden begraven. Het is nog maar de vaag of je de beenderen van alle zeven slachtoffers vindt. Die zekerheid heb je eigenlijk alleen maar wanneer er bijvoorbeeld zeven linkerheupen worden gevonden. De kist wordt dan bijgezet op een officiële oorlogsbegraafplaats. Op de gedenksteen komen dan de zeven namen."


Methode

Als de werkzaamheden eind maart beginnen, zal de bewuste plek worden afgezet en uitgebaggerd. Duikers voeren geregeld controles uit, "Het toestel ligt op drie meter diepte en ongeveer een meter diep in de modder. Zodra er voldoende modder is verwijderd, wordt de kist er uitgetrokken, met daaronder een opvangbak. Daar valt dan alles in wat omhoog is getrokken. Die bak wordt dan gezeefd en dan zullen ook kleinere voorwerpen tevoorschijn komen. Ik adviseer de specialisten van defensie overigens om die bak twee keer te zeven. De kleinste aanwijzingen kunnen niet alleen voor duidelijkheid zorgen, maar ook voor zekerheid bij de nabestaanden. Maar ik kan met grote zekerheid zeggen dat de slachtoffers nog in het toestel zitten. Fijn voor de nabestaanden, fijn voor ons. Dit is zeker de belangrijkse vondst die wij als ARG hebben gedaan. We hebben in Nederland wel toestellen met inzittenden uit de aarde gehaald, maar nooit eerder uit het water."

 

Er is een heel programma samengesteld rond de berging van Short Stirling BK 716 kijk hier.

Gerelateerd